Cuộn cảm tách đôi (split coil): tiếp điểm, mòn tiếp điểm và kẹp khí nén
0 lượt xem
Cuộn cảm tách đôi là cuộn vòng chia làm hai nửa, mở ra để ôm chi tiết rồi đóng lại thành vòng kín trước khi cấp điện. Nó giải quyết bài toán chi tiết không luồn qua được cuộn kín, như trục có mặt bích hai đầu hay đoạn cổ nằm giữa hai bậc lớn. Đổi lại, cuộn có thêm một điểm yếu mà cuộn liền không có: tiếp điểm điện mang dòng hàng nghìn ampe ở tần số cao.

Cuộn cảm tách đôi (split coil) cho chi tiết không luồn qua cuộn kín: cấu tạo bản lề, tiếp điểm điện, mòn tiếp điểm, kẹp khí nén, khoá liên động và bảo dưỡng.
Khi nào cần dùng cuộn cảm tách đôi
Cuộn vòng kín cho hiệu suất cao và lớp tôi đều nhất, nhưng đòi hỏi chi tiết phải luồn qua. Với bán trục có mặt bích hai đầu, trục có bánh răng liền ở hai phía, hoặc vùng tôi nằm giữa hai đường kính lớn hơn đường kính trong của cuộn, không thể đưa cuộn vào. Lúc đó có ba lựa chọn: cuộn bán nguyệt ôm nửa vòng và quay chi tiết, cuộn kẹp tóc tôi quét, hoặc cuộn tách đôi.
Cuộn tách đôi giữ được ưu điểm của vòng kín: dòng xoáy chạy trọn chu vi, khe hở đều, tôi tĩnh được mà không cần quay. Đổi lại cơ cấu phức tạp hơn và phải bảo dưỡng tiếp điểm. Với trục khuỷu, giải pháp thường dùng lại là cuộn hở, xem bài cuộn cảm bán nguyệt.
Cấu tạo cuộn cảm tách đôi kiểu bản lề
Cuộn gồm hai nửa vòng đồng. Một phía nối bằng bản lề hoặc thanh đồng mềm nhiều lớp để vẫn dẫn điện khi mở; phía đối diện là cặp tiếp điểm ép vào nhau khi đóng. Có thiết kế mà cả hai phía đều là tiếp điểm và hai nửa tách rời hẳn, mỗi nửa gắn trên một xy lanh.
Mặt tiếp điểm thường là miếng đồng mạ bạc hoặc miếng hợp kim tiếp điểm chịu hồ quang bắt vít thay được, không làm liền với thân cuộn. Nước làm mát mỗi nửa thường đi mạch riêng, nối bằng ống mềm chịu áp, để khỏi phải có khớp nước qua bản lề. Một xy lanh khí nén đóng mở và giữ lực ép tiếp điểm, có chốt dẫn hướng để hai mặt tiếp điểm luôn trùng nhau.
Tiếp điểm điện: điểm yếu của cuộn cảm tách đôi
Dòng điện trong cuộn cảm có thể lên tới hàng nghìn ampe, và ở tần số cao dòng chỉ chạy ở lớp mỏng bề mặt đồng, khoảng 0,65 mm ở 10 kHz và 0,2 mm ở 100 kHz. Điện trở tiếp xúc chỉ cần tăng chút ít là tiếp điểm đã nóng lên rất nhanh. Ba yếu tố quyết định: lực ép đủ và ổn định, mặt tiếp điểm phẳng và sạch, và không đóng ngắt khi đang có điện.
Đóng ngắt khi đang cấp điện tạo hồ quang, rỗ mặt tiếp điểm chỉ sau vài lần. Vì vậy chương trình máy phải có khoá liên động: cảm biến xác nhận cuộn đã đóng đủ hành trình và áp suất khí đạt thì mới cho phát công suất, và chỉ mở cuộn sau khi công suất đã tắt hẳn.
Mòn tiếp điểm: dấu hiệu và cách xử lý
Tiếp điểm là chi tiết hao mòn, cần đưa vào kế hoạch bảo dưỡng định kỳ cùng với lá thép và ống nước. Bảng dưới tổng hợp những hiện tượng anh em bảo trì hay gặp.
| Hiện tượng | Nguyên nhân hay gặp | Cách xử lý |
|---|---|---|
| Mặt tiếp điểm rỗ, có vết hồ quang | Mở đóng khi còn điện, lực ép yếu | Thay miếng tiếp điểm, kiểm khoá liên động |
| Tiếp điểm đổi màu, nóng | Ô xi hoá, bám cặn nước tôi | Vệ sinh, rà phẳng, kiểm lực ép |
| Vùng tôi sát mối nối bị lệch | Điện trở tiếp xúc tăng, hai nửa lệch | Chỉnh chốt dẫn hướng, đo điện trở tiếp xúc |
| Rò nước ở ống mềm | Ống gập theo bản lề nhiều lần | Thay ống, đổi đường đi ống |
Lưu ý kỹ thuật: Nên đo điện trở tiếp xúc bằng máy đo điện trở nhỏ khi cuộn còn mới để làm giá trị chuẩn, sau đó đo định kỳ và so sánh.
Kẹp khí nén và các lưu ý khi vận hành
- Lắp van điều áp và đồng hồ riêng cho xy lanh kẹp cuộn; tụt áp khí là nguyên nhân phổ biến làm cháy tiếp điểm.
- Dùng cảm biến hành trình xác nhận cuộn đóng hết, không chỉ dựa vào tín hiệu van.
- Kiểm tra chốt dẫn hướng và bạc bản lề; rơ bản lề làm hai mặt tiếp điểm chỉ chạm một mép.
- Che chắn tiếp điểm khỏi tia nước tôi, giữ mặt tiếp điểm khô và sạch.
Đặt làm cuộn cảm tách đôi hoặc thay tiếp điểm
Cuộn tách đôi cần phối hợp giữa thiết kế điện, đường nước và cơ cấu kẹp, nên nên làm với đơn vị có kinh nghiệm chế tạo cuộn cảm. Vietnam Tomita là đại diện độc quyền LAVA tại Việt Nam, nhận chế tạo cuộn cảm tách đôi, thay tiếp điểm, sửa bản lề và làm cuộn dự phòng. Anh chị chuẩn bị giúp:
- Bản vẽ chi tiết và vùng cần tôi; bản vẽ hoặc ảnh cơ cấu kẹp hiện có.
- Mẫu cuộn cũ hoặc ảnh chụp mặt tiếp điểm, bản lề, đường ống nước.
- Công suất kW, tần số kHz và áp suất khí nén tại máy.
- Gửi qua trang báo giá hoặc liên hệ kỹ sư.
Câu hỏi thường gặp
Cuộn cảm tách đôi là gì?
Là cuộn cảm vòng chia làm hai nửa, mở ra để ôm chi tiết rồi đóng lại thành vòng kín trước khi cấp điện. Dùng cho chi tiết không luồn qua được cuộn kín.
Vì sao tiếp điểm cuộn tách đôi hay bị cháy?
Do lực ép yếu, mặt tiếp điểm bẩn hoặc ô xi hoá, hoặc cuộn bị mở đóng khi còn điện gây hồ quang. Cần kiểm áp suất khí, vệ sinh tiếp điểm và khoá liên động.
Tiếp điểm cuộn cảm làm bằng vật liệu gì?
Thường là đồng mạ bạc hoặc miếng hợp kim tiếp điểm chịu hồ quang, bắt vít để thay được. Không nên làm tiếp điểm liền thân cuộn vì khi mòn phải bỏ cả cuộn.
Cuộn tách đôi có tôi đều bằng cuộn liền không?
Gần tương đương nếu tiếp điểm tốt và hai nửa đồng tâm. Khi tiếp điểm xuống cấp, vùng sát mối nối thường lệch nhiệt trước tiên.

